Tebigatyň ylmyň iň gowy on adamy:

Pekin uniwersitetiniň Ýunlong Kao koronawirus boýunça täze barlaglar üçin saýlandy

2022-nji ýylyň 15-nji dekabrynda “Nature” žurnaly ýylyň esasy ylmy wakalarynyň bir bölegi bolan we bu adatdan daşary ýylyň iň möhüm ylmy wakalarynyň käbirine özboluşly garaýyş hödürleýän on adamyň sanawyny yglan etdi.

“Nature Features” žurnalynyň baş redaktory Riç Monasterskiniň aýtmagyna görä, krizisleriň we gyzykly açyşlaryň ýylynda “Nature” žurnaly älemiň iň uzakdaky ýaşaýşyny düşünmäge kömek eden astronomlardan başlap, “Täze täç” we maýmyn çiçegi epidemiýalarynda möhüm rol oýnan ylmy işgärlere, organ transplantasiýasynyň çäklerini bozan hirurglara çenli on adamy saýlady.

Ýunlong Kao Pekin uniwersitetiniň Biolukmançylyk Serhet Innowasiýa Merkezinden (BIOPIC) gelýär. Doktor Kao Çžižýan uniwersitetini fizika boýunça bakalawr derejesi bilen tamamlady we Garward uniwersitetiniň Himiýa we himiki biologiýa bölüminde Sýaolýan Seniň ýolbaşçylygynda doktorlyk derejesini aldy we häzirki wagtda Pekin uniwersitetiniň Biolukmançylyk Serhet Innowasiýa Merkezinde ylmy işgär bolup işleýär. Ýunlong Kao bir öýjükli yzygiderlik tehnologiýalarynyň işlenip düzülmegine ünsi jemleýär we onuň ylmy işleri täze koronawiruslaryň ewolýusiýasyny yzarlamaga we täze mutant ştammlarynyň döredilmegine getirýän käbir mutasiýalary çaklamaga kömek etdi.

2020-nji ýylyň 18-nji maýynda Sýaoliang Sýe/Ýunlong Cao we beýlekiler “Cell” žurnalynda “SARS-CoV-2-ä garşy güýçli neýtrallaşdyryjy antitelalaryň sagalan hassalaryň B öýjükleriniň ýokary öndürijilikli bir öýjükli yzygiderligi arkaly anyklanylmagy” atly makala çap etdiler. Bu ylmy makala.

Bu gözlegde täze koronawirusyň (SARS-CoV-2) neýtrallaşdyryjy antitela barlagynyň netijeleri habar berilýär, bu barlagda ýokary öndürijilikli bir öýjükli RNK we VDJ yzygiderlik platformasy ulanylyp, COVID-19-dan sagalan 60 hassada antigen bilen baglanyşykly 8500-den gowrak IgG1 antitelasyndan 14 güýçli neýtrallaşdyryjy monoklonal antitela anyklanyldy.

Bu gözleg ilkinji gezek ýokary öndürijilikli bir öýjükli yzygiderliligiň derman tapmak üçin gönüden-göni ulanylyp bilinjekdigini we çalt we netijeli proses bolmak artykmaçlygyna eýedigini görkezýär, bu bolsa adamlaryň ýokanç wiruslara garşy neýtrallaşdyryjy antitelalary barlamak usulynda düýpli özgerişlik girizmegi wada berýär.

2022-nji ýylyň 17-nji iýunynda Sýaoliang Xie/Yunlong Cao we beýlekiler "Nature" žurnalynda "Omicron infeksiýasy tarapyndan döredilýän BA.2.12.1, BA.4 we BA.5 antitelalaryndan gaçyş" atly makala çap etdiler.

Bu gözleg Omicron mutant ştammlarynyň täze alt görnüşleriniň BA.2.12.1, BA.4 we BA.5-iň Omicron BA.1 bilen ýokançlanan hassalarda immun gaçyşynyň ýokarlanandygyny we plazma gaçyşynyň ep-esli derejede neýtrallaşdyrylandygyny görkezdi.

Bu netijeler BA.1 esasyndaky Omikron sanjymynyň häzirki immunizasiýa şertlerinde güýçlendiriji hökmünde indi amatly bolup bilmejekdigini we döredilen antitelalaryň täze mutant ştammyna garşy giň spektrli goragy üpjün etmejekdigini görkezýär. Mundan başga-da, täze koronawiruslaryň "immunogen" hadysasy we immun gaçyş mutasiýalarynyň çalt ösmegi sebäpli Omikron infeksiýasy arkaly sürü immunitetini gazanmak örän kyn.

2022-nji ýylyň 30-njy oktýabrynda Sýaoliang Sýe/Ýunlong Kaonyň topary "SARS-CoV-2 humoral immuniteti preprint bioRxiv-de konwergent Omicron RBD ewolýusiýasyny döredýär" atly ylmy makala çap etdi.

Bu gözleg XBB-niň BQ.1-den artykmaçlygynyň spinosiniň reseptor baglanyşyk domeniniň (RBD) daşyndaky üýtgeşmeler bilen baglanyşykly bolmagynyň mümkindigini, XBB-niň spinosiniň N-terminal gurluş domenini (NTD) kodlaýan genomyň käbir böleklerinde hem mutasiýalaryň bardygyny we XBB-niň NTD-e garşy neýtrallaşdyryjy antitelalardan gaça bilýändigini, bu bolsa onuň BQ.1-e we degişli kiçi görnüşlere garşy immuniteti bolan adamlara ýokuşmagyna mümkinçilik berip biljekdigini görkezýär. Şeýle-de bolsa, NTD sebitindäki mutasiýalaryň BQ.1-de örän çalt depginde ýüze çykýandygyny bellemek gerek. Bu mutasiýalar bu wariantlaryň sanjym we öňki infeksiýalar tarapyndan öndürilen neýtrallaşdyryjy antitelalardan gaça durmak ukybyny ep-esli ýokarlandyrýar.

Doktor Ýunlong Kao BQ.1 bilen ýokuşan halatynda XBB-den belli bir derejede goragyň bolup biljekdigini, ýöne munuň üçin subutnama bermek üçin has giňişleýin ylmy-barlag işleriniň zerurdygyny aýtdy.

Ýunlong Kaodan başga-da, global jemgyýetçilik saglygy meselelerine goşan ajaýyp goşantlary üçin ýene-de iki adam sanawa girizildi, Lisa Makkorkell we Dimi Ogoina.

Liza Makkorkell “Long COVID”-iň ylmy işgäri we “Pasient-Land Research Collaborative” guramasynyň esaslandyryjy agzasy hökmünde kesel barada maglumat bermäge we ylmy barlaglar üçin maliýeleşdirmäge ýardam berdi.

Dimie Ogoina Nigeriýanyň Niger Delta Uniwersitetinde ýokanç keseller boýunça lukman bolup, onuň Nigeriýadaky maýmynçiçek epidemiýasyna garşy göreşde alyp barýan işleri maýmynçiçek epidemiýasyna garşy göreşde möhüm maglumatlary berdi.

2022-nji ýylyň 10-njy ýanwarynda Merilend uniwersitetiniň lukmançylyk fakulteti dünýäde ilkinji gezek diri adama genleri redaktirlenen doňuz ýüreginiň implantasiýasynyň üstünlikli goýlandygyny yglan etdi. Şol wagt 57 ýaşly ýürek keselinden ejir çekýän Deýwid Bennettiň janyny halas etmek üçin genleri redaktirlenen doňuz ýüreginiň transplantasiýasyny geçirdi.

Bu doňuz ýüregi Deýwid Bennetiň ömrüni bary-ýogy iki aý uzaltsa-da, ol uly üstünlik we ksenotransplantasiýa ulgamynda taryhy öňegidişlik boldy. Genetiki taýdan üýtgedilen doňuz ýüreginiň bu adama transplantasiýasyny tamamlan topara ýolbaşçylyk eden hirurg Muhammad Mohiuddin, şübhesiz, "Nature" žurnalynyň "Ýylyň iň gowy 10 adamy" sanawyna girizildi.

Başga-da birnäçe adam adatdan daşary ylmy üstünlikleri we möhüm syýasat öňegidişliklerini öňe sürmek üçin saýlandy, şol sanda NASA-nyň Goddard kosmos merkeziniň astronomy Jeýn Rigbi, ol Webb kosmos teleskopynyň teleskopy kosmosa çykarmak we dogry işlemek, adamzadyň älemi öwrenmek ukybyny täze we ýokary derejä çykarmak missiýasynda möhüm rol oýnady. ABŞ-nyň Ylym we tehnologiýa syýasaty boýunça Ylym we tehnologiýa edarasynyň direktorynyň wezipesini ýerine ýetiriji hökmünde Alondra Nelson Prezident Baýdeniň administrasiýasyna ylmy bitewilik syýasatyny we açyk ylym boýunça täze görkezmeleri öz içine alýan ylmy gün tertibiniň möhüm elementlerini işläp düzmäge kömek etdi. San-Fransiskodaky Kaliforniýa uniwersitetiniň abort boýunça ylmy barlagçysy we demografiýaçysy Diana Grin Foster ABŞ-nyň Ýokary kazyýetiniň abort hukuklary üçin kanuny goraglary ýatyrmak baradaky kararynyň garaşylýan täsiri barada esasy maglumatlary berdi.

Şeýle hem, şu ýylky iň gowy onlugyň sanawynda howanyň üýtgemeginiň we beýleki global krizisleriň ösüşine degişli atlar bar. Olar: Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary António Guterres, Bangladeşiň Dakka şäherindäki Howanyň üýtgemegi we ösüşi boýunça halkara merkeziniň direktory Saleemul Huk we BMG-niň Howanyň üýtgemegi boýunça hökümetara panelindäki (IPCC) ukrain wekiliýetiniň başlygy Switlana Krakowska.